Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) doğal gaz piyasasının işleyişine ilişkin yeni düzenlemeler yaptı. 31 Ekim 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan bir yönetmelik değişikliği ve iki Kurul Kararıyla günlük referans fiyatının hesaplanması, alım-satım tekliflerinin sınırlandırılması, sistem dengesinin korunması ve piyasa katılımcılarının faaliyetlerine yönelik kurallar yeniden düzenlendi. Düzenlemelerle ayrıca piyasa şeffaflığı ve piyasa bozucu davranışlara ilişkin mevzuatla bağlantı kuruldu.
Doğal gaz piyasasında şeffaflık ve piyasa denetimi
Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası Yönetmeliğinin 13. maddesine eklenen yeni fıkrayla, 14 Şubat 2026’da yayımlanan Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik hükümlerinin saklı olduğu açıkça düzenlendi. Böylece doğal gaz piyasasının işleyişine ilişkin kurallar ile piyasa şeffaflığını ve dürüst fiyat oluşumunu korumaya yönelik düzenlemeler arasındaki ilişki belirginleştirildi.
Bu değişiklik, doğal gaz piyasasında işlem yapan şirketlerin yalnızca piyasa işletim kurallarına değil, piyasa bozucu davranışların önlenmesine yönelik düzenlemelere de uygun hareket etmelerinin önemini ortaya koyuyor. Yeni hüküm, 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.
Spot doğal gaz piyasasında fiyat hesaplama ve işlem kuralları değişti
EPDK’nin 15 Ekim 2026 tarihli ve 14958 sayılı Kararı, Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası İşletim Usul ve Esasları’nda önemli değişiklikler yapıyor.
Günlük referans fiyatına %50 sınırı
Doğal gaz piyasasında işlemler sonucunda oluşan günlük referans fiyatı (GRF), piyasa katılımcıları açısından önemli bir fiyat göstergesi niteliği taşıyor.
GRF, ilgili gaz günü için G-1 saat 08.00 ile G+1 saat 08.00 arasında gerçekleşen, ilave dengeleyici işlemler dahil olmak üzere işlemlerin miktarlarıyla ağırlıklandırılmış ortalama fiyatı üzerinden hesaplanarak G+1 saat 08.30’da ilan ediliyor. Ayrı teklif defterinde gerçekleştirilen noktasal veya bölgesel işlemler ile G+1 saat 08.00’den sonra ticaret kapanışına kadar yapılan işlemler bu hesaplamaya dahil edilmiyor.
Yeni düzenlemeyle, her ayın ilk gaz günü hariç olmak üzere, gerçekleşen işlemlerden fiyatı son yayımlanan günlük referans fiyatının %50 altında veya %50 üstünde kalanlar da ilgili günün referans fiyatı hesabına dahil edilmeyecek. Bu değişiklikle olağan dışı fiyatlardan gerçekleşen işlemlerin referans fiyat üzerindeki etkisinin sınırlandırılması amaçlanıyor. Ancak düzenleme, piyasada gerçekleştirilen bütün işlemlerin fiyatını sınırlamıyor; belirlenen aralığın dışında kalan işlemleri yalnızca referans fiyat hesabından çıkarıyor.
Alım-satım tekliflerine miktar sınırı
Sürekli Ticaret Platformu’nda (STP) verilecek her teklif için asgari miktar 1.000 standart metreküp, azami miktar ise 500.000 standart metreküp olarak belirlendi. Azami miktar sınırı, her gaz günü saat 12.00 ile 14.05 arasındaki işlemlerde uygulanmayacak.
Yeni teklif sınırlarıyla işlem büyüklüklerinin kontrol edilmesi ve piyasanın daha düzenli işlemesi hedefleniyor. Bununla birlikte azami teklif miktarının sınırlandırılması, yüksek hacimli alım-satım yapan piyasa katılımcılarının tekliflerini birden fazla işleme bölmelerini gerektirebilecek.
Sistem dengesini korumaya yönelik yeni uygulama
Doğal gaz iletim şirketinin sistem dengesini sağlamak amacıyla gerçekleştireceği ilave dengeleyici işlemler sırasında, aynı yöndeki diğer teklifler geçici olarak pasife alınacak. Bu uygulama, belirlenen işlem saatinden beş dakika önce başlayacak ve toplam on dakika sürecek. Sürenin sonunda teklifler yeniden aktif hale gelecek. İlgili piyasa katılımcılarına elektronik bildirim yapılacak. Düzenleme, iletim şirketinin sistem dengesine yönelik müdahalelerine öncelik tanırken belirli bir süre için diğer katılımcıların işlem yapma imkânını sınırlandırıyor.
Piyasaya erişimin askıya alınması ve bilgi paylaşımı
Kararla, piyasa işletmecisinin katılımcıların piyasaya erişimini askıya alabileceği durumları düzenleyen hüküm yeniden düzenlendi.
Ödeme ve teminat yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi, katılım koşullarının kaybedilmesi, mevzuata aykırılıkların giderilmemesi ve piyasanın işleyişini etkileyen hukuki kısıtlamalar, önceki düzenlemede de askıya alma nedenleri arasında bulunuyordu. Vadeli doğal gaz piyasasında temerrüde düşülmesinin spot piyasadaki faaliyetlere etkisi de mevcut mevzuatta düzenlenmişti.
Yeni düzenlemenin öne çıkan yönü, piyasa katılımcısının kötüye kullanımının tespit edilmesine ilişkin askıya alma hükmünün, 14 Şubat 2026 tarihli piyasa şeffaflığı ve piyasa bozucu davranışlara ilişkin yönetmelik hükümleri saklı tutularak yeniden düzenlenmesi. Böylece piyasa işletim kuralları kapsamında uygulanabilecek askıya alma tedbirleri ile piyasa bozucu davranışlara yönelik düzenleyici denetim arasındaki bağlantı açık hale getirildi.
Öte yandan piyasa işletmecisinin veri yayımlama ve bilgi paylaşımına ilişkin görevleri yeniden düzenlenerek gerçekleşen işlemlere ait miktar ve fiyat bilgilerinin, katılımcıların kimlikleri gizli tutularak paylaşılması öngörülüyor. Kararın piyasaya erişim ve veri paylaşımına ilişkin hükümleri 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek. Bunlar dışında kalan diğer hükümler 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girdi. Yeni teklif sınırları ve dengeleme uygulamalarına ilişkin sistemsel hazırlıklar için üç aylık süre tanındı.
Vadeli doğal gaz piyasasında işlem iptali kuralları yeniden düzenlendi
EPDK’nin 14959 sayılı Kararıyla Vadeli Doğal Gaz Piyasası İşletim Usul ve Esasları’nın 9.5.1 maddesi değiştirildi.
Yeni düzenlemeye göre piyasa işletmecisi, belirli koşullarda bekleyen teklifleri veya gerçekleşen işlemleri tamamen ya da kısmen iptal edebilecek. İptal nedenleri arasında teknolojik altyapı hataları, işlemleri durduran maddi koşullar, mali yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ve belirlenen günlük fiyat değişim sınırlarının aşılması bulunuyor.
Önceki düzenlemede yer alan, piyasa bozucu veya haksız menfaat sağlamaya yönelik işlemlerin iptaline ilişkin bent ise yeni metinde bulunmuyor. Bununla birlikte Şubat 2026’da yayımlanan piyasa şeffaflığı ve piyasa bozucu davranışlara ilişkin yönetmelik hükümleri açıkça saklı tutuluyor. Dolayısıyla bu değişiklik, piyasa bozucu davranışların hukuken serbest bırakıldığı anlamına gelmiyor. İşlem iptaline ilişkin teknik ve mali nedenlerle piyasa bozucu davranışların denetlenmesine ilişkin düzenleyici çerçeve arasında daha belirgin bir ayrım kuruluyor.
Yeni hükümler 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.
Uluslararası düzenlemelerle mukayese
Türkiye’deki yeni düzenlemeler, Avrupa Birliği’nin doğal gaz piyasasında şeffaflık, sistem dengesi ve piyasa bütünlüğünü korumaya yönelik yaklaşımıyla bazı ortak özellikler taşıyor.
Avrupa Birliği’nde toptan enerji piyasalarının bütünlüğü ve şeffaflığı, REMIT olarak bilinen düzenleme çerçevesinde korunuyor. Bu sistem, içeriden öğrenilen bilgilerin kötüye kullanılmasını ve piyasa manipülasyonunu yasaklıyor. 2024’te yapılan değişikliklerle piyasa gözetimi ve denetim mekanizmaları güçlendirildi.
Türkiye’de Şubat 2026 tarihli piyasa şeffaflığı yönetmeliğine yapılan açık atıf, doğal gaz piyasasında benzer bir denetim anlayışının yerleşmesi bakımından önemli. Bunun yanında Avrupa Birliği’nin 312/2014 sayılı doğal gaz dengeleme düzenlemesi, iletim sistemi kullanıcılarının sistem dengesinden sorumlu olmasını, iletim şirketinin ise gerektiğinde dengeleme işlemleri gerçekleştirmesini esas alıyor. Türkiye’de iletim şirketinin dengeleme işlemleri sırasında belirli tekliflerin geçici olarak pasife alınması da sistemin fiziki dengesini koruma amacına dayanıyor.
Avrupa Birliği’nin doğal gaz piyasasına ilişkin düzenleyici yaklaşımında, fiyatların arz ve talep koşullarına göre oluşması temel ilkeler arasında yer alıyor. Türkiye’de günlük referans fiyatının hesaplanmasına getirilen %50 sınırı, olağan dışı işlemlerin fiyat göstergesini etkilemesini azaltabilecek bir önlem niteliğinde. Buna karşılık gerçek piyasa koşullarından kaynaklanan sert fiyat hareketlerinin de referans fiyat hesabına yansımamasına neden olabilir. Özellikle arz kesintileri, olağan dışı talep artışları veya uluslararası fiyat dalgalanmaları sırasında referans fiyatın piyasa koşullarını ne ölçüde yansıtacağı önem kazanıyor. Bu nedenle düzenlemenin başarısı, yalnızca aşırı fiyat hareketlerini sınırlamasına değil, doğal gaz piyasasında güvenilir ve temsil gücü yüksek bir referans fiyat oluşumunu sağlamasına da bağlı olacak.
Genel değerlendirme
31 Ekim 2026 tarihli düzenlemeler, doğal gaz piyasasında fiyat oluşumunun daha kontrollü hale getirilmesi, sistem dengesinin korunması ve piyasa faaliyetlerinin denetlenmesi yönünde önemli değişiklikler içeriyor. Özellikle şeffaflık ve piyasa bozucu davranışlara ilişkin kuralların doğal gaz piyasası mevzuatıyla ilişkilendirilmesi, piyasa güvenilirliği açısından olumlu bir gelişme. Bununla birlikte referans fiyat hesaplamasına getirilen sınırlar, dengeleme işlemlerinde tekliflerin geçici olarak pasife alınması ve piyasa işletmecisinin müdahale yetkileri, rekabet ve serbest fiyat oluşumu bakımından dikkatle izlenmesi gereken konular arasında bulunuyor.
Yeni kuralların piyasa üzerindeki gerçek etkisi, uygulamada fiyat oluşumunun ne ölçüde sağlıklı gerçekleştiği, işlem hacimleri ve katılımcıların piyasa erişimine ilişkin deneyimleriyle daha açık biçimde görülebilecek.